Referendum: ja, maar...
Datum: 28-04-2010 door René Vonk (coordinator)

Op het congres is het referendum na aannemen van een motie van DWARS uit het verkiezingsprogramma verdwenen. Dit was zuur voor Femke Halsema, omdat zij al een aantal jaar werkte aan een intitiatiefvoorstel hierover in de Tweede Kamer. Het feit dat het referendum is geschrapt met een verschil van slechts drie stemmen toont aan dat er over dit onderwerp binnen GroenLinks nog onvoldoende van gedachten is gewisseld. Het is daarom goed om hierover een discussie binnen de partij te starten zonder dat dit onderwerp nog in het verkiezingsprogramma staat, omdat het er stond op een manier, die voor vele interpretaties vatbaar was. Binnen DWARS Nijmegen hebben we naar aanleiding van dit amendement en het kleine verschil hier een discussie over gevoerd. Het bleek zo te zijn dat er ook binnen onze afdeling verschillende sentimenten leven over dit onderwerp. Uiteindelijk kwamen we uit op een referendum, maar dan onder strenge voorwaarden...

In Nederland lijkt er steeds meer sprake te zijn van een kloof tussen de burger en de politiek. Mensen hebben steeds meer het gevoel dat ze geen invloed meer uit kunnen oefenen op het beleid. Dit heeft voor een deel te maken met het teruglopende ledenaantal van politieke partijen. Leden van politieke partijen hebben (in kleine mate) wel enige invloed op de politiek van het land. Leden kiezen de kandidaten van een partij en stellen gezamenlijk het programma van hun partij vast. Daarna hoeven ze zich vier jaar niet met de politiek bezig te houden, omdat ze vertrouwen op het feit dat hun partij hun belangen zo goed mogelijk vertegenwoordigd. Veel mensen vinden het teveel moeite om zich ook buiten verkiezingstijd met politiek bezig te houden en dit hoeven zij ook niet, omdat hier politici voor aangesteld worden. Dit is een mooi ideaal. De praktijk is de laatste jaren echter anders. Mensen worden steeds minder vaak lid van een politieke partij en voelen zich in de steek gelaten door de politiek. Politieke partijen lijken steeds meer gericht op het zoeken naar consensus, waarbij het niet langer duidelijk is waar ze voor staan. Het is steeds de vraag wat er met je stem gebeurd. Vooral nu sinds de jaren negentig ook de combinatie VVD en PvdA niet meer ondenkbaar is hebben mensen het gevoel dat het alle kanten op kan. Deze mensen hebben het gevoel dat ze geen invloed meer uit kunnen oefenen op de inrichting van hun eigen samenleving en land.

Een manier om hier aan tegemoet te komen zou de invoering van het referendum kunnen zijn. Er blijken echter veel nadelen aan referenda te zitten. Veel mensen willen buiten verkiezingstijd zich inderdaad niet met politiek bezig houden of zich hier uitgebreid in verdiepen. Dit zou ertoe kunnen leiden dat mensen niet op komen dagen of slecht afgewogen keuzes maken. Als een voorbeeld van een plaats, waar mensen slecht afgewogen keuzes hebben gemaakt is de Amerikaanse staat Californië. Hier bestaat het referendum reeds lange tijd en heeft het tot steeds meer problemen geleid. Het grootste probleem is als volgt samen te vatten: De burgers willen uitstekende overheidsdiensten(stemmen dus voor voorstellen hiertoe), maar willen geen belasting betalen(hier stemmen ze dus steeds tegen). Dit zorgt ervoor dat de staat steeds verder richting een bankroet af glijdt. Dit voorbeeld toont aan dat het gevaarlijk is om de burger over alles te laten beslissen, omdat hij vaak niet in staat is om een samenhangend beleid te formuleren. Politieke partijen bieden wel een vast verkiezingsprogramma, waarin zoveel mogelijk een totaal beleid wordt geformuleerd(enkele uitzonderingen daargelaten). Als we het referendum in zouden willen voeren zou er goed over nagedacht moeten worden, waarover de burgers mogen beslissen. Je zou bijvoorbeeld kunnen stellen dat de burgers enkel mogen stemmen over de grondwet. Dit biedt waarschijnlijk echter geen oplossing voor het gevoel dat burgers hebben dat zij geen invloed hebben op het beleid. Een andere mogelijkheid zou zijn om mensen alleen te laten stemmen over principiële punten, zoals legalisering van drugs of abortus.

Hierbij moet er echter voor gewaakt worden dat de meerderheid niet de minderheid zijn wil op gaat leggen. Hiervoor is het dus belangrijk dat voorstellen voor een referendum altijd worden getoetst aan onze rechtsbeginselen, zoals vastgelegd in onder andere de Grondwet, Europese regelgeving en de universele verklaring van de rechten van de mens. In een democratie moeten minderheden immers ook bescherming genieten. Dat dit met referenda in gevaar kan komen blijkt uit de situatie in Zwitserland, waar er via een referendum een minarettenverbod is gekomen. Hier moet een balans in gevonden worden. Dit zou misschien kunnen door enkel referenda uit te schrijven over punten, waar de politiek dusdanig over verdeeld is dat er slechts een klein stemmenverschil op treedt in de Tweede Kamer. Je zou er ook voor kunnen kiezen om de burger zelf te laten beslissen, wanneer zij een referendum wil houden. Hierdoor zouden mensen nog meer het gevoel kunnen krijgen invloed uit te oefenen. Het burgerinitiatief bestaat reeds, maar hier zijn zulke zware voorwaarden aan verbonden dat dit in de praktijk weinig uit haalt. Er zou een referendum kunnen komen, waarbij een aantal handtekeningen verzameld moet worden. Hierbij moet natuurlijk wel weer goed naar de voorwaarden gekeken worden, waar het referendum aan moet voldoen.(geen gevaarlijke financiële consequenties, bescherming minderheden enz.).

Al met al is DWARS Nijmegen niet principieel tegen elke vorm van een referendum, maar is het hierbij wel van belang dat er goed gekeken wordt naar de manier waarop dit vorm wordt gegeven. Het is daarbij van groot belang welke onderwerpen je wel en welke onderwerpen je niet aan een referendum wil onderwerpen.

<< naar het blogoverzicht